خدماتي که مشاور در زمينه انتخاب همسر و تشکيل خانواده ارائه مي نمايد در مقالات گذشته ضمن بحث مطالب مختلف بيان شده است. بحث هاي مطروحه نشانگر آن است که مشاور خانواده در زمينه ازدواج خدمات متعددي ارائه مي نمايد.
مهمترين خدماتي که مشاور در اين زمينه انجام مي دهد عبارت اند از:
1- کمک به شناسايي همسر: مشاور در تمام مراحلي که پسر براي شناخت دختر و خانواده وي ، و دختر براي شناخت پسر و خويشاوندانش اقدام مي کند به هر دو ياري مي دهد.
2- کمک به بررسي هماهنگي عوامل مؤثر در ازدواج: مشاور عوامل مؤثر در ازدواج را در رابطه با دختر و پسر بررسي مي کند و ميزان هماهنگي و ناهماهنگي آنها را در مورد طرفين مشخص و نتايج حاصله را به آنان منتقل مي کند. در بررسي هماهنگي ها نبايد هيچ عاملي از قلم بيفتد.
3- راهنمايي جهت انجام تست و تجزيه و تحليل نتايج آن: دختر و پسر در جريان مشاوره خانواده ممکن است به جايي برسند که براي شناخت خود در زمينه هاي مختلف از مشاور بخواهند که در مورد آنها آزمون اجرا کند. اين تست ها ممکن است تست شخصيت، رغبت و يا تست هوش باشد. بنابراين اجراي تست از طرف مشاور زماني انجام مي شود که مراجعان براي اين کار آماده باشند. زماني است که مشاور اجراي آزمون را ضروري مي داند. در اين موقع بايد هدف مشاوره آماده ساختن دختر يا پسر يا هر دوي آنها براي انجام اين کار باشد و تا اين آمادگي حاصل نشود، اجراي آزمون مفيد فايده نخواهد بود. بديهي است پس از اجراي آزمون نتايج آن بايد توسط مشاور، تفسير و با زبان ساده به مراجع يا مراجعان منتقل شود.
4- ارجاع به متخصصان: يکي از مواردي که مشاور مي تواند به مراجع دختر يا پسر در زمينه ازدواج کمک کند؛ ارجاع آنان به متخصصان مربوط است. مواردي که مشاور، دختر يا پسر را به متخصص ارجاع مي دهد عبارتست از:
- دختر يا پسري که در رابطه با شناخت همسر آينده خود از نظر شرعي محتاط و يا در جريان پيوند زناشويي پرسش هايي از نظر اعتقادي براي وي مطرح است، بايد به روحاني واجد شرايط ارجاع داده شود.
- زماني که دختر و پسر خويشاوند بخواهند ازدواج کنند و در اين مورد مصّر باشند، ارجاع آنان براي مشاوره ژنتيکي ضروري است.
- در پاره اي موارد نيز براي شناخت عوامل اخلاقي و رواني يا بررسي هاي خانوادگي و فاميلي استفاده از روان شناس باليني و مددکاري مي تواند مفيد باشد.
5- خدمات اطمينان بخشي: دختر و پسري هستند که مطالعه لازم را انجام داده و پيوند زناشويي را در مورد خود مناسب تشخيص داده اند. معذالک براي آن که نسبت به صحت تصميم خود مطمئن شوند، به مشاور مراجعه مي نمايند. مشاور بايد بررسي هاي لازم را انجام دهد و در صورت تشخيص مناسب بودن امر، آنها را در تصميمشان اطمينان بخشد. بعضي از خانواده ها با وجود شادي و نشاط و حاکميت روابط صميمي در خانواده ، براي آن که از سلامت کامل رواني و روابط حسنه در خانواده خود مطمئن شوند، سالي يک يا دو نوبت به مشاور مراجعه مي کنند. اين مراجعان وضعيت خود را با متخصصان در ميان مي گذارند تا از هرگونه ناراحتي هاي بعدي پيشگيري نمايند و از سلامت کامل خود مطمئن شوند.
6- خدمات باز دارنده: چنانچه ازدواج از سوي پدر و مادر يا ديگران به دختر يا پسر تحميل شود، يا ازدواج با هدف هاي انحرافي طرح ريزي شده و در شرف انجام است ، در اين موارد دختر يا پسر يا افراد وابسته به مشاور مراجعه مي نمايند و براي جلوگيري از انجام ازدواج کمک مي طلبند. مشاور پس از بررسي هاي لازم چنانچه پيوند زناشويي بين آنان را مناسب تشخيص ندهد؛ بايد با دادن اطلاعات لازم به عواملي که در تصميم گيري ازدواج دخيل هستند ، آنان را از انجام امر باز دارد. بديهي است حق تصميم گيري با مراجع است و چنانچه با وجود دادن آگاهي هاي کافي باز هم آنان مصّر به انجام ازدواج باشند، مشاور در اين مورد وظيفه اي ندارد ولي چنانچه بعد از وقوع ازدواج با مواجه شدن مشکلات مجدد از او کمک بخواهند، بايد آنان را در هر زمان در رفع مشکلات ياري دهد.
7- خدمات حمايتي: ازدواج هايي که با هدف هاي انحرافي يا به صورت تحميلي انجام مي شود؛ ممکن است يکي از زوجين دير يا زود متوجه نامناسب بودن پيوند زناشويي شود و بخواهد تا دير نشده نسبت به گسستن و جدايي خود اقدام کند. او براي آن که در چنين امري موفق شود به مشاور مراجعه مي نمايد؛ مشاور موضوع را بررسي مي کند و چنانچه تصميم مراجع را مناسب تشخيص دهد با اقدامات حمايتي او را در انجام امر ياري مي دهد. در خدمات حمايتي ممکن است در مواردي از طريق وکيل دعاوي و يا از قوانين حمايتي نيز استفاده شود.
خدمات حمايتي در باره ساير اعضاي خانواده که چنين مشکلاتي داشته باشند و يا در مواردي که بدون جهت به فروپاشي خانواده منجر مي شود نيز اعمال مي گردد.
گاه پدر و مادر و يا خويشاوندان در انجام ازدواج سختگيري مي نمايند مشاور خانواده مي تواند با تشکيل جلساتي آنان را براي قبول پيوند زناشويي و برگزاري مراسم آن در حد ضرورت آماده نمايد و در برابر پدر و مادر و خويشاوندان از زوجين حمايت کند.