ازدواج و تشكيل خانواده براي انسان ها يك نياز طبيعي است كه از فطرت و آفرينش ويژه ي آنان سرچشمه مي گيرد و نبايد آن را يك قرار داد متعارف اجتماعي تلقي نمود كه درصورت عدم تحقق آن ، آسيبي به نظام اجتماعي وارد نمي شود؛ بلكه برعكس، هرگونه آسيب به اين بنيان مقدس ، پيامدهايي را در تحول ساختار كلي جامعه و نظام ارزشي و فرهنگي آن به دنبال دارد.

خانواده از آن رو كه زيربنا و ريشه ي همه ي نهاد هاي اجتماعي است ، قدرت مندترين كانون اثر گذاري و مؤثرترين مركز براي سامان دهي يا نابساماني اجتماع وعامل تشكل و سيستم دهي به جامعه است. هر گونه تغيير مثبت يا منفي در خانواده ، در جامعه ي بزرگ انسان ها تأثير مستقيم و مؤثر دارد. ثبات يا بي ثباتي خانواده ، مستقيماً برثبات يا بي ثباتي جامعه تأثير گذار است. جوامعي كه در آن ارزش ها در خانواده متزلزل گردد، بي شك ارزش هاي اخلاقي درجامعه ي كلان سقوط خواهد كرد. خانواده و جامعه آنچنان به هم وابسته اند كه فرآيندهاي اساسي اجتماعي بدون حضور خانواده، شكل واقعي خود را پيدا نخواهد كرد. فرايندهايي چون همكاري، سبقت جويي ، ستيزه جويي، همانند سازي ، سازش ، فرمانروايي ، سلطه پذيري و ... همه وهمه ريشه در خانواده دارند؛ و اين مورد تأييد جامعه شناسان و روان شناسان اجتماعي است. پايه و مبناي شرافت انساني ، خود خواهي و خود مداري ، پذيرش انحراف ، سرقت ، تقلب و... همگي نشأت گرفته از خانواده است و اين ، مورد تأييد جرم شناسان و آسيب شناسان اجتماعي است.  و بالاخره ريشه هاي اساسي رشد يا پس افتادگي اجتماعي ، صعودها و سقوط ها، سامان داري يا نابساماني هاي اجتماعي و ... را بايد در خانواده جست وجو كرد.

بيشتر حركت هاي اجتماعي ، سياسي و فرهنگي از خانواده آغاز شده و درجامعه موج آفريني مي كنند . برهمين اساس، همه ي اديان الهي به ويژه اسلام ، خانواده را مؤثرترين راه براي هر گونه تغيير و تحول در بافت فرهنگي و اجتماعي جامعه مي دانند. زيرا از يك سو خانواده ، خود مركز تعامل و تأثير متقابل افراد بر روي هم است و تجربيات و آگاهي هاي فرد در خانواده ، در شكل دهي نقش اجتماعي او بيشترين تأثير را دارد. و از سوي ديگر، هركدام از افراد خانواده ، پس از ورود به جامعه، درهم فرو مي روند و بر يكديگر تأثير متقابل گذارده ، آرمان ها و عقايدشان درهم مي آميزد و حاصل اين فعل و انفعالات به صورت يك طرز فكر، يك  انديشه ي اجتماعي و در نها يت به شكل يك سيستم فرهنگي درمي آيد.

واضح است اگر خانواده از سلامت كافي برخوردار نباشد ، افراد بيمارگونه ي خانواده نيز پس از ورود به جامعه و كنش متقابل اجتماعي  با سايرين ، بيماري خويش را به ديگران سرايت داده، ساختار جامعه را از هم فرو مي پاشند؛ و گاهي ممكن است يك رفتار نامعقول و غيرمعقول اجتماعي ، در اثرهمين تعاملات به صورت يك رفتار پسنديده ، در جامعه ظهور كند.همين طور اگر خانواده هاي يك جامعه ، بهنجار و متعادل باشند، جامعه نيز از سلامت واقعي بر خوردار خواهد بود.

اسلام نيز كارخود را از خانواده شروع كرده است. چنانكه پيامبر اسلام – صلي الله عليه وآله – تبليغ علني خود را در آغاز رسالت ، از خانواده و عشيره اش آغاز كرد و درتداوم آن ، كار تبليغ  و توسعه ي جامعه ي اسلامي را از درون خانواده ي خويش و با تربيت انسان هايي وارسته چون فاطمه ي زهرا، امام حسن و امام حسين – عليهم السلام – ادامه داد. و به اين ترتيب هر كدام از ائمه اطهار –  عليهم السلام – نيز، قبل از هراقدام ، ا ز خانواده ي خود شروع كردند.

با اندك تأملي درسيره ي آن بزرگواران د ر نحوه ي ازدواج ، تربيت فرزند، نوع ارتباط با همسر و فرزندان و همچنين وصايا و سفارشات آنها به اهل بيت خود، به خوبي درمي يابيم كه اين بزرگ مردان تا چه اندازه به اهميت خانواده  و تأثير غيرقابل ترديد آن برجامعه عنايت داشته اند.

البته ناگفته نماند، در سلامت يا فساد جامعه ، نقش ديگر كارگزاران اجتماعي مانند نهادهاي مذهبي و وسايل ارتباط جمعي را نمي توان ناديده گرفت . اما بنابر پژوهش هاي جامعه شناسان و روان شناسان اجتماعي ، در اين تأثير گذاري ، نهاد خانواده  درصد قابل توجهي را به خود اختصاص داده است كه آن را از ميان ديگر كارگزاران اجتماعي متمايز مي سازد.

بنابراين " براي تشكيل يك جامعه ي آرماني ، تأسيس خانواده هاي آرماني ضرورت دارد و خواستاران جامعه ي ايده آل ، بايد به تشكيل خانواده هاي ايده آل بپردازند.

نيمه ي گمشده !

معيارهاي ازدواج ( قسمت اول ) 

 نيك بختي ميّسر نخواهد شد مگر آن كه دختران و پسران را با انتخاب صحيح آشنا سازيم و به عنوان پيشگيري به آنان بياموزيم كه چگونه انتخابي صحيح ، درصد خطر پايين تري خواهد داشت. در جامعه بايد آگاهي لازم در مورد معيارهاي ازدواج در اختيار جوانان قرار گيرد تا با گامهايي استوارتر، دستيابي به شادي و آرامش و تعادل را تجربه كنند و زماني كه تصميم مي گيرند نيمه گمشده خود را بيابند با آگاهي و دانايي، راه صحيح را شناخته و برگزينند؛ چرا كه انتخاب درست راهي جهت پيشگيري از مشكلات پس از ازدواج خواهد بود.

افلاطون در باب فلسفه ازدواج و چرايي يكي شدن دو جنس مخالف در جريان زندگي ، داستاني تمثيل گونه دارد. در زمانهاي بسيار قديم، در ابتداي خلقت بشر، انسانها داراي كالبد تركيبي از زن و مرد بودند. (هرمافروديت، موجود هم نر و هم ماده كه به نوعي در نظريات برخي روان شناسان نيز با تعابير خاص مشاهده مي شود) كالبدي كه دو سر داشت و  درست مثل دو انسان كامل در كنار هم  قرار گرفته بود. لذا موجودي بود پرقدرت، توانمند و بي رقيب و به جهت همين اقتدار بي رقيب مورد حسادت خدايان بزرگ يونان قرار گرفت. ( مي دانيد كه يونيان باستان معتقد به چند خدايي بودند. بدان معنا كه برا ي هر چيز خدايي با ظاهري كه براي آن پديده بخصوص متناسب مي دانستند در نظر مي گرفتند) تا آنجا كه خدايان تصميم گرفتند با هر ترفند ممكن اين قدرت را از انسان بگيرند . پس با ترفندي همچون صاعقه ، انسان قدرتمند را از وسط به دو نيم كردند به طوري كه زن و مرد وجودي انسان از هم  تفكيك شد. زن مخلوقي مستقل شد و مرد موجودي ديگر. از همان زمان انسان قدرتمند، توانايي افسانه اي و بي رقيب خود را از دست داد. پس از مدتي براي بازپس گيري آن قدرت از كف داده، به اين نتيجه رسيد كه براي بازگشت به آن دوران پر شكوه و جلال مي بايست دوباره نيمه از دست رفته خود را پيدا كند و در پناه اتحاد با آن نيمه به عزت و اقتدار گذشته بازگردد. در جستجوي يافتن همراه زندگي، هرگاه نيمه گمشده اصلي خود را به دست آورد به همان قدرت و شكوه بازگشت و سعادت و كاميابي را در زندگي تجربه كرد و اگر نيمه اي را براي خود برگزيد كه متعلق به كالبدي ديگر بود، روي آرامش و خوشبختي را نديد. شايد ضرب المثل معروف فارسي كه «فلاني تكه فلاني نيست» ريشه در همين گونه داستان ها داشته باشد . خداوند نيز در قرآن مي فرمايد : « از نشانه هاي خلقت آن است كه براي شما از جنس خودتان آفريديم تا در كنار آنان به سكون و آرامش در آييد و بين شما رحمت و صميميت قرار داد كه در اين كار نشانه هايي است براي افرادي كه اهل فكر و انديشه هستند». برگزيدن وصله ناجور براي شركت  در زندگي نتيجه اهداف انحرافي است كه براي ازدواج در نظر مي گيريم. اهدافي مثل داشتن پول و ثروت و يا زيبايي طرف مقابل بدون در نظر گرفتن ساير معيارهاي تعيين كننده، يا دارا بودن عنوان و مدرك تحصيلي بخصوص مثل تاجر، دكتر و ... .

.گاهي ازدواج نادرست بر مبناي جلب رضايت خانواده و يا اطرافيان صورت مي گيرد يا عقايد نادرستي كه در مورد حق برتري ازدواج پسرعموها با دخترعموها بين برخي اقوام ايجاد شده است، (حتي با وجود مخالفت هاي فراوان علم ژنتيك در خصوص ازدواج فاميلي و احتمال مشكلات وراثتي و ژنتيكي ناشي از آن) و ... . گاهي ازدواج با هدف بهره كشي صورت مي گيرد. مثل نگهداري  از فرزندان ازدواج اول و يا صرفاً انجام امور منزل و وظايف مخصوص خانه داري، يا نگهداري از سالمندان ساكن در خانواده و مراقبت و پرستاري از آنها مثل مراقبت از مادر بيكار و از كار افتاده، بدون توجه به اينكه براي انجام اين امور مي توان از افر اد ديگر نيز استفاده كرد. گاهي نيز ازدواج يا انتخاب بر مبناي دلسوزي شكل مي گيرد كه بدترين و خطرناك ترين شكل ازدواج است چرا كه احساس ندامت و پشيماني به احتمال فراوان گريبانگير فرد خواهد شد.

اما معيارهاي اساسي و صحيح انتخاب زوج كدامند؟ به عبارت واضح تر چه شرايط يا عواملي را مد نظر قرار دهيم تا انتخاب صحيح را صورت داده از بروز اختلاف و درگيري هاي آتي پيشگيري كرده باشيم در اينجا اين معيارها را بر مي شماريم»

تناسب سني

يكي از سؤالات اساسي و بحث انگيز در زمينه معيارهاي ازدواج ، اختلاف سن صحيح و مناسب بين زن و مرد ، به عنوان اركان تشكيل دهنده هسته خانواده است. بسياري از جوانان مي پرسند اختلاف سني تا چه حد در ميزان تفاهم مهم است و يا اصولاً چند سال اختلاف سن مشكل جدي ايجاد نمي كند؟

در خصوص اختلاف سن بسيار واضح است كه مرد به عنوان تكيه گاه خانواده مي بايست بزرگتر از زن باشد. اما در باب ميزان اين تفاوت در يكي از كشورها فرمولي را ارائه داده اند كه طبعاً قطعي نيست. به اين شكل كه نصفِ سنِ مرد به علاوه هفت سال مناسب ترين سن براي دختر در حال ازدواج با آن مرد است. مثلاً مردي 34 ساله مي بايست با دختري 24 ساله ازدواج كند. ( 24=7+17 نصف سن مرد).

البته چنين فرمول هايي قطعيت ندارند ؛ زيرا در حيطه علوم انساني و روابط افراد ، معيارهاي بسيار زياد و عناصر تعيين كننده ديگري وجود دارند كه چنين فرمول هايي را تحت الشعاع قرار مي دهند. برخي معتقدند مرد حدود 4 الي 5 سال بزرگتر باشد و تحقيقات جديدتر براي فاصله سني دامنه تغييراتي را در نظر مي گيرند و معتقدند فاصله سني بين 2 تا 6 سال بهتر است. اما بهترين سن ازدواج را براي دخترها بين (23- 18) سال و براي پسرها (28-24) سال تعيين كرده اند. بدين معني كه ازدواج در اين سنين قدرت سازگاري و به طور طبيعي موفقيت بيشتر را در زندگي زناشويي به همراه داشته است . به هر حال واضح است كه هماهنگي رواني – عاطفي و خلقي افراد بسيار مهم تر از اختلاف سن معين و تعيين شده است..